Lịch chăm sóc đàn ong dú theo mùa: làm gì vào tháng nào

Nuôi ong dú không tốn nhiều công, nhưng công phải đúng lúc. Làm đúng việc sai thời điểm đôi khi hại hơn là không làm gì.

Ví dụ điển hình: tách đàn vào đầu mùa mưa. Nghe hợp lý vì đàn đang đông quân sau mùa hoa — nhưng tổ con vừa tách còn yếu, gặp ngay mấy tháng ẩm ướt thiếu hoa thì rất dễ hỏng.

Dưới đây là lịch việc theo bốn giai đoạn. Mốc tháng dựa theo khí hậu Tây Nguyên và Nam Bộ; miền Bắc lệch đi và có thêm mùa lạnh, cần điều chỉnh theo vùng.

Cuối mùa khô, chớm mùa hoa (khoảng tháng 12 – tháng 2)

Đây là lúc đàn bắt đầu hồi phục và chuẩn bị cho mùa sung sức nhất.

• Kiểm tra tổng thể từng tổ. Mở nắp, xem bánh trứng có đều không, hũ mật hũ phấn còn bao nhiêu.
• Xử lý tổ yếu ngay. Đây là thời điểm tốt nhất để cứu, vì phía trước là mùa hoa. Để sang mùa mưa mới xử lý thì thường muộn.
• Kiểm tra chống kiến, chống mối. Bôi lại mỡ chân thùng, dọn lá rụng bắc cầu.
• Chuẩn bị thùng trống nếu định tách đàn — làm trước cho gỗ hết mùi.

Mùa hoa rộ (khoảng tháng 2 – tháng 5)

Mùa vàng. Ở Tây Nguyên đây là mùa hoa cà phê; nhiều vùng khác là mùa cây ăn trái nở.

• Đây là thời điểm tách đàn. Đàn đông quân, nguồn thức ăn dồi dào, tổ con có đủ điều kiện gây dựng trước mùa mưa. Xem kỹ thuật tách đàn.
• Hạn chế mở nắp không cần thiết. Đàn đang làm việc hết công suất, đừng cắt ngang.
• Canh chừng thuốc bảo vệ thực vật. Mùa hoa cũng là mùa nhiều vườn phun thuốc. Đây là rủi ro lớn nhất trong năm.
• Cuối mùa mới tính chuyện thu mật — và chỉ thu khi đàn đã dư dự trữ.

Mùa mưa (khoảng tháng 6 – tháng 9)

Giai đoạn khó nhất. Mưa nhiều, ong ít ra ngoài được, độ ẩm cao, nấm mốc dễ phát sinh.

• Kiểm tra mái che và chỗ thoát nước. Nước dột vào thùng là hỏng cả tổ.
• Đừng mở nắp vào ngày ẩm. Mở ra là hơi ẩm tràn vào, ong mất công sức điều hòa lại.
• Không tách đàn. Tổ con sẽ không kịp gây dựng.
• Không thu mật. Đàn cần dự trữ để qua mùa.
• Theo dõi dấu hiệu mốc — nếu quan sát thấy bất thường ở cửa tổ thì mới mở kiểm tra, chọn ngày tạnh ráo.

Nguyên tắc mùa mưa gói gọn một câu: để yên cho đàn.

Cuối mưa, đầu khô (khoảng tháng 10 – tháng 11)

Đàn bắt đầu hồi lại sau mùa mưa.

• Kiểm tra toàn diện sau mùa mưa. Đây là lúc phát hiện tổ nào bị ẩm mốc, tổ nào suy quân.
• Vệ sinh quanh thùng, dọn cỏ dại mọc um sau mưa.
• Cho ăn bổ sung nếu đàn cạn dự trữ và hoa chưa nở lại. Nước đường loãng, ngưng ngay khi có hoa.
• Lên kế hoạch cho mùa hoa tới: tổ nào định tách, cần thêm bao nhiêu thùng.

Việc làm quanh năm

Ba việc không theo mùa:

• Quan sát cửa tổ mỗi tuần. Hai ba phút. Ong ra vào đều, có mang phấn về là ổn. Đây là cách phát hiện sớm rẻ nhất và hiệu quả nhất.
• Ghi chép. Ngày kiểm tra, thấy gì, làm gì. Sau một năm bạn sẽ có lịch riêng cho vườn nhà mình, chính xác hơn mọi bài viết chung chung — kể cả bài này.
• Kiểm tra chống kiến. Mỡ khô, lá rơi bắc cầu. Việc nhỏ nhưng bỏ quên là mất tổ.

Ở hệ thống này, mỗi lần chăm sóc đều được ghi vào nhật ký của từng tổ theo mã QR — ngày giờ, ai làm, ảnh chụp. Không phải để làm màu, mà vì sau vài năm, cuốn nhật ký đó chính là thứ cho biết tổ nào thật sự khỏe và mật lấy từ đâu ra.