Thùng nuôi ong dú: chọn loại nào, đặt ở đâu và những sai lầm hay gặp

Nhiều người bắt đầu nuôi ong dú bằng cách bắt một tổ hoang trong hốc cây rồi để nguyên khúc cây đó trong vườn. Cách này chạy được, và ong sống tốt.

Vấn đề chỉ xuất hiện khi bạn muốn làm gì đó với tổ: kiểm tra sức khỏe, tách đàn nhân giống, hay lấy mật. Lúc đó khúc cây trở thành hộp đen — muốn xem bên trong thì phải cưa.

Ba kiểu thùng và điểm mạnh yếu thật sự

Hốc cây tự nhiên

Đàn ở nguyên nơi nó chọn, ít bị xáo trộn nhất. Nhưng gần như không kiểm tra được, không tách đàn được nếu không phá tổ, và lấy mật thì phải xâm phạm cấu trúc bên trong. Hợp với người chỉ muốn giữ đàn trong vườn cho vui và cho vườn cây có ong thụ phấn.

Thùng một khoang

Một hộp gỗ đơn giản có nắp mở. Rẻ, dễ đóng. Kiểm tra được, nhưng khi mở nắp là mở ra toàn bộ tổ — cả khu nuôi ấu trùng lẫn khu trữ mật đều phơi ra cùng lúc. Đàn bị sốc nhiều hơn, và lấy mật thì khó tránh làm hỏng bánh trứng.

Thùng hai tầng — kiểu được dùng phổ biến nhất hiện nay

Tầng dưới cho ong làm khu nuôi ấu trùng, tầng trên cho trữ mật, giữa hai tầng có tấm ngăn. Ưu điểm lớn: lấy mật ở tầng trên mà không phải động vào bánh trứng ở tầng dưới.

Tách đàn cũng gọn hơn nhiều, vì bạn tách được theo tầng thay vì phải bới cả tổ.

Nhược điểm: đóng cầu kỳ hơn, đắt hơn, và ong cần thời gian để "chấp nhận" đi lên tầng trên. Nhưng nếu bạn định nuôi nghiêm túc từ 3 tổ trở lên thì đây là lựa chọn đáng tiền.

Kích thước và vật liệu

Không có một con số duy nhất đúng cho mọi vùng, nhưng có mấy nguyên tắc:

• Đừng làm quá rộng. Đàn ong dú nhỏ. Thùng rộng quá thì đàn không đủ quân giữ ấm và giữ ẩm cho toàn bộ không gian, cấu trúc tổ bị dàn mỏng.
• Gỗ dày 2–2,5cm. Gỗ mỏng dẫn nhiệt nhanh, ngày nóng ran đêm lạnh buốt. Gỗ dày giữ nhiệt ổn định — đây là lý do người có kinh nghiệm không dùng ván ép mỏng.
• Gỗ không mùi, không tẩm hóa chất. Gỗ mới cưa còn nồng nên phơi vài tuần trước khi dùng. Tuyệt đối không sơn hay quét dầu bảo quản ở mặt trong.
• Cửa tổ nhỏ. Chỉ vừa vài con ra vào cùng lúc. Cửa rộng làm đàn khó canh gác, mở đường cho ong lạ và kiến vào cướp mật.

Đặt thùng: bốn điều kiện

Đã nói kỹ trong bài hướng dẫn nuôi cho người mới, tóm tắt lại: nắng sớm, che mưa, cách mặt đất, yên tĩnh.

Thêm một điểm ít người để ý: đánh dấu cửa tổ bằng mốc thị giác. Sơn một mảng màu nhỏ cạnh cửa, hoặc đặt thùng cạnh một vật cố định dễ nhận. Ong dú định vị bằng mốc xung quanh; nhiều thùng giống hệt nhau xếp thành hàng thì ong đi làm về hay vào nhầm tổ, sinh cắn nhau.

Những sai lầm hay gặp

Dùng thùng nhựa hoặc thùng xốp. Rẻ và nhẹ, nhưng nhựa hấp nhiệt kinh khủng vào buổi trưa, còn xốp thì giữ ẩm và dễ mốc. Đã có nhiều đàn chết vì nóng trong thùng nhựa để ngoài nắng.

Đặt nhiều thùng sát nhau, cửa cùng hướng. Ong vào nhầm tổ. Nên lệch hướng cửa hoặc cách nhau ít nhất một mét, kèm mốc nhận dạng riêng.

Quên chống kiến. Chân thùng nên bôi mỡ bò hoặc kê vào chén nước. Kiểm tra định kỳ vì mỡ khô đi và lá cây rơi xuống bắc cầu cho kiến.

Bịt kín thùng cho "ấm". Tổ cần thoát ẩm. Bịt kín làm đọng nước, sinh mốc, hỏng cả bánh trứng lẫn hũ mật.

Tự đóng hay mua sẵn

Tự đóng được nếu bạn có tay nghề mộc cơ bản và kiếm được gỗ tốt. Chi phí thấp hơn, và bạn hiểu rõ cái thùng của mình.

Mua sẵn hợp hơn nếu bạn muốn thùng chuẩn kích thước ngay từ đầu, hoặc nuôi nhiều tổ và cần các thùng đồng bộ để sau này tách đàn, luân chuyển tầng cho tiện. Xem thùng nuôi tiêu chuẩn kèm hướng dẫn setup.